Yoğun çalışma temposu, günlük sorumluluklar ve insan ilişkilerinde yaşanan güçlükler, psikolojik açıdan iyi hissetmeyi zaman zaman zorlaştırabiliyor. Ruh sağlığını korumak ise yalnızca sorunlar ortaya çıktığında çözüm aramaktan ibaret değil. Kişinin kendisiyle, çevresiyle ve yaşamındaki olaylarla kurduğu ilişki de bu süreçte önemli bir rol oynuyor.
Her yıl 10 Ekim'de anılan Dünya Ruh Sağlığı Günü öncesinde Antalya Belek Üniversitesi İnsani Bilimler Fakültesi Dekanı Prof. Dr. Ferda Aysan, ruhsal iyilik hâlini destekleyen davranışlara ilişkin değerlendirmelerde bulundu.
Dünya Ruh Sağlığı Federasyonu'nun girişimiyle 1992 yılında başlayan Dünya Ruh Sağlığı Günü, psikolojik sorunlar konusunda toplumsal bilinci artırmayı amaçlıyor. Bu kapsamda ruhsal hastalıklarla yaşayan bireylerin ihtiyaçlarının görünür kılınması, tedavi ve bakım hizmetlerinin geliştirilmesi ve ruh sağlığının korunmasına yönelik çalışmaların yaygınlaştırılması hedefleniyor.
Prof. Dr. Aysan'ın önerileri, günlük yaşamda uygulanabilecek alışkanlıklardan kişinin düşünce biçimine kadar uzanan 10 temel noktada toplanıyor.
Ruh sağlığını destekleyen 10 alışkanlık
1. Bedensel ihtiyaçlarınızı ihmal etmeyin
Psikolojik açıdan iyi hissetmek, fiziksel sağlıktan bağımsız düşünülemiyor. Düzenli uyku, dengeli beslenme ve hareketli bir yaşam, genel iyilik hâlini destekleyen önemli unsurlar arasında bulunuyor. Aysan, beden sağlığına gösterilen özenin ruhsal denge açısından da değer taşıdığına dikkat çekiyor.
2. Sosyal ilişkilerinize zaman ayırın
Zor dönemlerde güvenilebilecek insanların varlığı, psikolojik dayanıklılığı destekleyebiliyor. Aile, arkadaş ve yakın çevreyle sürdürülen sağlıklı ilişkiler, yalnızlık hissinin azalmasına ve stresli durumlarla baş etmeye katkı sağlayabiliyor. İlişkilerde anlayışlı, hoşgörülü ve bağışlayıcı olmak da bu bağları güçlendirebiliyor.
3. Başkalarına yardım etmeyi önemseyin
İyilik yapmak yalnızca yardım alan kişi için değil, yardım eden için de anlamlı olabiliyor. Çevresindeki insanların ihtiyaçlarını fark eden ve karşılık beklemeden destek sunan bireyler, toplumsal bağlarını güçlendirirken kendilerini daha huzurlu hissedebiliyor.
4. Kendinize karşı daha anlayışlı olun
Hatalar karşısında sürekli kendini eleştirmek yerine daha yapıcı bir yaklaşım benimsemek, ruhsal iyilik açısından önem taşıyor. Öz şefkat, kişinin kendi ihtiyaçlarını görmesini, zorlandığında kendisine destek olmasını ve kusurlarını insan olmanın doğal bir parçası olarak değerlendirmesini içeriyor.
5. Kararlarınızı değerlerinizle uyumlu alın
Kısa süreli mutluluk sağlayan seçimler her zaman uzun vadeli huzur getirmeyebiliyor. Prof. Dr. Aysan, bireyin kendisi için gerçekten önemli olan değerleri tanımasının ve yaşamını bu doğrultuda şekillendirmesinin psikolojik dengeyi destekleyebileceğini belirtiyor.
6. Düşüncelerinizin duygularınızı nasıl etkilediğini fark edin
Aynı olay karşısında herkesin farklı hissetmesinin nedenlerinden biri, yaşananları yorumlama biçimi. Kişinin düşünceleri, duyguları ve davranışları arasındaki bağlantıyı tanıması, zorlayıcı tepkilerini anlamasına yardımcı olabiliyor. Bu farkındalık, olumsuz düşünce kalıplarını sorgulamak ve daha işlevsel davranışlar geliştirmek açısından önem taşıyor.
7. Sürekli geçmişe veya geleceğe odaklanmayın
Geçmişte yaşananları tekrar tekrar düşünmek ya da henüz gerçekleşmemiş olaylar için kaygılanmak, içinde bulunulan anın gözden kaçmasına neden olabiliyor. Aysan'ın önerileri arasında, mevcut deneyime dikkat vermek ve rahatsız edici duyguları hemen ortadan kaldırmaya çalışmadan kabul edebilmek de bulunuyor.
8. Her şeyi kontrol edemeyeceğinizi kabul edin
Yaşamda bazı koşullar değiştirilebilirken bazıları kişinin iradesi dışında gelişiyor. Bu ayrımı yapabilmek, gereksiz beklentilerden kaynaklanan hayal kırıklıklarını azaltmaya yardımcı olabiliyor. Değiştirilebilecek durumlara odaklanmak ve diğerleri karşısında gerçekçi bir tutum geliştirmek, uyum becerisini destekliyor.
9. Hayatınıza anlam katan şeyleri keşfedin
Kendini bir topluluğa ait hissetmek, kişisel yeteneklerini değerlendirmek ve önem verdiği bir amaca yönelmek, yaşam doyumuyla yakından ilişkili olabiliyor. Aysan, kişinin potansiyelini tanımasının ve hayatına yön verecek amaçlar oluşturmasının ruhsal açıdan güçlendirici bir etkisi olabileceğine işaret ediyor.
10. Yaşadıklarınızı öğrenme fırsatı olarak değerlendirin
Hayatın her döneminde başarılarla birlikte hayal kırıklıkları ve kayıplar da yaşanabiliyor. Zor deneyimleri kişisel gelişimin bir parçası olarak değerlendirebilmek, karşılaşılan güçlüklerden sonra yeniden uyum sağlamayı kolaylaştırabiliyor. Burada önemli olan, olumsuz duyguları yok saymak değil, yaşananlardan ne öğrenilebileceğini görebilmek.
Ruh sağlığında farkındalık neden önemli?
Dünya Ruh Sağlığı Günü, psikolojik sorunların yalnızca bireysel çabalarla çözülebilecek meseleler olmadığını da hatırlatıyor. Ruh sağlığı hizmetlerine erişim, toplumsal destek, ayrımcılığın azaltılması ve ihtiyaç duyan kişilerin zamanında yardım alabilmesi, ruhsal iyilik hâlinin korunmasında önemli yer tutuyor.
Prof. Dr. Ferda Aysan'ın paylaştığı öneriler, bireylerin günlük yaşamlarında geliştirebilecekleri koruyucu alışkanlıklara odaklanıyor. Bununla birlikte bu yöntemler, ruhsal hastalıkların tanı ve tedavisinin yerine geçmiyor. Uzun süren kaygı, çökkünlük veya günlük yaşamı etkileyen psikolojik belirtilerde bir ruh sağlığı uzmanından destek almak önem taşıyor.